Büyükada Kalvokoresis Köşkü Restorasyon Projesi*

ÖZET

Kalvokoresis Köşkü, İstanbul’un Adalar İlçesi’nde, Büyükada’da bulunmaktadır. 19. yüzyılın son çeyreğinde diğer adı Yalı Bölgesi olan Maden Bölgesi’nde, Yunan asıllı Dimitri Kalvokoresis tarafından yaptırılmıştır.

Adalar, bugün yeşil dokuları ve ahşap mimarileriyle İstanbul’un 19. yüzyıl sayfiye ortamını günümüze taşıyan kentsel ve doğal sit alanlarıdır. 19. yüzyıl öncesine kadar Rumların yaşadığı küçük balıkçı köylerini barındıran Adalar, Tanzimat, 19. yüzyıl ortalarında başlayan düzenli seferler gibi etkenlerle, Müslüman ve Musevilerin de yerleştikleri bir sayfiye alanına dönüşmüştür. Karşı karşıya kaldığı ilgiyle birlikte artan yerleşim ihtiyacıyla Adalar’da dönemin önemli mimarlık eserleri uygulanmıştır. Genellikle Neoklasik, Neo-Gotik gibi eklektik tarzlarda ve Art Nouveau üslubunda yapılan konutlar büyük bahçelere sahiptir. 31.03.1984’te Adalar’ın tümü doğal ve kentsel sit olarak ilan edilmiştir. Onaylanan imar planını izleyerek birkaç senede oluşturulması gerekli olan koruma planları hala yapılmamıştır. Adalar’ın şehrin dışında kalması bugüne kadar büyük ölçüde korunmalarına katkı sağlasa da, günümüzde artan turizm faaliyetleri, ulaşım kolaylığı ve sürekli değişen imar koşulları ile Adalar, büyük tehdit altındadır. Bugün çoğu önemli köşkün otel ve pansiyonlara çevrildiği ve beraberinde özgün mimari dokusunun büyük zarar gördüğü gözlenmektedir.

Köşk, gelişen sosyal ve ekonomik koşullarla birlikte birtakım değişikliklere sahne olmuştur. Önce yapının içinde bulunduğu arsa ifraz edilmiş, daha sonra kat kullanımına geçilmiş ve bununla birlikte yapıya birtakım ekler yapılmıştır. Köşkün kuzey cephesinde bulunan camekânlı sundurmalık, bahçesinde bulunan ve doğrudan ikinci kata ulaşımı sağlayan kâgir merdiven, iç mekânda birinci ve ikinci katı ayırmak için kullanılan ahşap bölücü paneller bunlardan bazılarıdır. Yapıda bazı kapı – pencere boşlukları kapatılmış, özgün giriş değiştirilmiş ve uygun olmayan bazı onarım çalışmaları yapılmıştır. Köşk, sahibi D. Kalvokoresis’in ölümüyle 1883 yılında oğullarına, 1946’da torunlarına kalmış, sonrasında da defalarca el değiştirmiştir. Kalvokoresis Köşkü, GEEAYK’ın 12.06.2002 gün ve 12989 sayılı kararı ile Marmara Takım Adaları Sit Bütünü içinde kalan, Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu’nun 17.10.1985 gün ve 1515 sayılı kararı ile “1. Grup Korunması Gerekli Kültür Varlığı” olarak tescil edilmiştir. Yapının yıkılmadan korunması gerektiğine ve detayları ile beraber rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanmasına karar verilmiştir. Hazırlanan tez çalışmasından önce köşkün mevcut durumu belgelenmemiş, korunması için bir restorasyon projesi hazırlanmamıştır.

Günümüze nispeten iyi durumda ulaşan Kalvokoresis Köşkü, döneminin mimarlık anlayışını çok iyi yansıtması ve barındırdığı özel detay ve bezeme programıyla tez konusu olarak seçilmiş ve sahip olduğu tarihi ve estetik değerlerin korunması, gelecek nesillere aktarılması amacıyla yapının gerekli belgeleme çalışmaları, analizleri yapılmış, koruma önerileri geliştirilmiştir.

*Yeşil Özerdem tarafından, İ.T.Ü. F.B.E. Restorasyon programında hazırlanmış, Aralık 2014 tarihli yüksek lisans tezinin başlığıdır.